نمىتوان مفهوم را براى جملات شرطيّه به صورت كلّى اثبات كرد . 23 - خلاصه‌گيرى مصنّف از چهار دليل بيان شده براى اثبات مفهوم شرط و جوابهاى داده شده چيست ؟ ( فتلخص بما ذكرناه . . . فى مقام من باب الاتّفاق ) ج : مىفرمايد : خلاصه با بياناتى كه در جواب طرفداران مفهوم شرط در چهار مورد ذكر شده داشتيم روشن شد : دليلى اقامه نشد بر وضع ادوات شرطيّه مثل « ان » بر خصوصيّتى كه دربردارندهء انتفاء عند الانتفاء باشد . « 1 » همچنين قرينهء عامّه‌اى كه دلالت بر اين خصوصيّت كند نيز اقامه نشد . « 2 » امّا اينكه قرينه‌اى مثل مقدّمات حكمت و غير مقدمات حكمت آن‌هم در مواردى اقامه شده و موجب تمسّك به اطلاق و مفهوم داشتن جمله شرطيّه بوده ، قابل انكار نيست . ولى اقامهء موردى قرينه و تمسّك موردى به اطلاق نمىتواند دليل بر مفهوم داشتن جمله شرطيّه براى طرفداران آن شود .

--> ( 1 ) - يعنى « ان » شرطيّه و ساير ادوات شرط ، وضع شده‌اند براى خصوص رابطهء علّى و معلولى بين شرط و جزاء و نه براى رابطه و خصوصيّت علّى و معلولى انحصارى كه مفيد انتفاء عند الانتفاء يعنى مفهوم داشتن شرط مىباشد . ( 2 ) - يعنى ساير امور مثل انصراف اطلاق به فرد اكمل و يا مقدّمات حكمت نيز نتوانستند قرينهء عامّه جهت اثبات مفهوم براى جملات شرطيّه شوند . اضافه آنكه قرينهء عامّهء خارجيه‌اى هم بر اين معنا اقامه نشد .